Kết nối di sản văn hóa Phật giáo với nghiên cứu và chuyển đổi số

Tổ đình Quốc Ân do Tổ sư  Hoán Bích-Nguyên Thiều khai sơn (vào khoảng năm 1682-1684), là một trong những cơ sở Phật giáo tiêu biểu của vùng Thuận Hóa – Phú Xuân, hiện lưu giữ hệ thống tư liệu Hán – Nôm có giá trị, bao gồm kinh sách cổ, văn bia, hoành phi, câu đối, sắc phong, giới điệp cùng nhiều hiện vật liên quan đến lịch sử Phật giáo Việt Nam. Khối tư liệu này không chỉ có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu lịch sử Phật giáo mà còn phản ánh những đặc trưng về văn hóa, tư tưởng và đời sống xã hội qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Tại buổi gặp mặt, Hòa thượng Thích Quang Nhuận và Hòa thượng Thích Hải Ấn day: phần lớn di sản tư liệu Phật giáo Việt Nam được ghi chép bằng chữ Hán và chữ Nôm. Do đó, việc đào tạo đội ngũ nghiên cứu có khả năng đọc hiểu, phiên dịch và khảo cứu nguồn tư liệu nguyên bản là yêu cầu cấp thiết đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Nhị vị Hòa thượng đồng thời chia sẻ những kinh nghiệm trong quá trình khảo sát, sưu tầm và lưu giữ tư liệu tại nhiều tự viện trong điều kiện còn hạn chế về phương tiện và kỹ thuật. Những kinh nghiệm thực tiễn này cho thấy vai trò quan trọng của công tác điền dã trong nghiên cứu Hán – Nôm cũng như trong việc bảo tồn di sản văn hóa Phật giáo.
Phát biểu tại chương trình, Thượng tọa Thích Nguyên Thành, Phó Viện trưởng Thường trực kiêm Trưởng phòng Đào tạo Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế, nhấn mạnh rằng việc học tập Hán – Nôm không chỉ phục vụ mục tiêu học thuật mà còn tạo điều kiện để người học tiếp cận trực tiếp các nguồn tư liệu gốc, qua đó góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề liên quan đến lịch sử, văn hóa và tư tưởng Phật giáo Việt Nam. Theo Thượng tọa, chương trình học tập thực tế và sưu khảo tư liệu là cơ hội để Tăng Ni sinh vận dụng kiến thức chuyên ngành vào môi trường nghiên cứu thực địa, rèn luyện kỹ năng khảo sát, nhận diện văn bản, đọc hiểu tư liệu và phương pháp nghiên cứu Hán – Nôm.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Quang Nhuận phát biểu

Hòa thượng Viện trưởng Thích Hải Ấn phát biểu

TT.Thích Nguyên Thành phát biểu

TT.Thích Không Nhiên phát biểu

Tiếp đó, Thượng tọa Thích Minh Đức, Trưởng khoa Hán – Nôm Phật giáo, giới thiệu hệ thống di sản Hán – Nôm hiện còn lưu giữ tại Tổ đình Quốc Ân. Thông qua hoạt động khảo sát thực tế, Tăng Ni sinh được tiếp cận các bộ kinh cổ, mộc bản, hoành phi, câu đối cùng nhiều tư liệu quý hiếm khác. Đây là những nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của Phật giáo xứ Huế nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung.
Trong chuyên đề nghiên cứu, Thượng tọa Thích Không Nhiên, Phó Viện trưởng kiêm Trưởng phòng Nghiên cứu Khoa học, đã giới thiệu giá trị học thuật của nhiều tư liệu tiêu biểu đang được bảo tồn tại Tổ đình Quốc Ân. Đặc biệt, bộ Diệu Pháp Liên Hoa Thai Tông Hội Nghĩa được đánh giá là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu quá trình truyền bá và tiếp nhận kinh Pháp Hoa tại Việt Nam. Bên cạnh đó, bức hoành Linh Thứu Cao Phong được phân tích dưới góc độ biểu tượng học và mỹ thuật Phật giáo cho thấy sự giao thoa giữa tư tưởng Phật học và nghệ thuật truyền thống. Một nội dung đáng chú ý khác là tư liệu Độ giới điệp – loại văn bản có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam; không chỉ xác nhận tư cách xuất gia và thọ giới của Tăng sĩ, độ giới điệp còn phản ánh cơ cấu tổ chức Tăng đoàn, cơ chế quản lý tôn giáo và truyền thống truyền thừa giới pháp qua các thời kỳ lịch sử. Đây là nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử tổ chức đặc sắc của Phật giáo Việt Nam.

Bên cạnh hoạt động khảo cứu tư liệu, Tăng Ni sinh còn được quan sát trực tiếp quy trình số hóa di sản Hán – Nôm đang được triển khai tại Tổ đình Quốc Ân. Các công đoạn như chụp ảnh kỹ thuật số, xử lý hình ảnh, chuẩn hóa dữ liệu, lưu trữ và bảo quản tư liệu được giới thiệu một cách hệ thống. Hoạt động này giúp người học nhận thức rõ hơn về vai trò của công nghệ trong công tác bảo tồn và khai thác nguồn tư liệu truyền thống, đồng thời cho thấy khả năng kết hợp giữa nghiên cứu nhân văn với ứng dụng công nghệ số.

Tăng Ni sinh K.13 khoa Hán Nôm - Học viện PGVN tại Huế

Hoạt động sưu khảo lần này góp phần tăng cường sự gắn kết giữa công tác đào tạo, nghiên cứu và bảo tồn di sản văn hóa Phật giáo. Qua đó, Tăng Ni sinh nâng cao nhận thức về trách nhiệm của thế hệ kế thừa trong việc gìn giữ, nghiên cứu và phát huy các giá trị di sản Hán – Nôm, đồng thời từng bước hình thành đội ngũ nghiên cứu trẻ có năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.